Tarikh Kangjeng Nabi (Mukadimah Dua)

Ibnu Ishaq kalebet muarikh (ahli sajarah) anu munggaran. Sanes wae ulama klasik jeung modern anu ngangkeun, oge ahli sajarah urang kulon (Barat) sapertos William Montgomery Watt nyebatkeun dina mukadimah buku "Tarikh Arrusul wal Muluk" anu ditarjamahkeun dina basa Inggris. Dina mukadimah disebatkeun yen Muhammad bin Yasar bin Ishaq (babar di Madinah taun 704 - ngantunkeun di Baghdad taun 768 M.) anu ngawitan nyerat kitab sajarah Nabi Muhammad saw anu jejerna Sirat Rasul Allah.

Saterasna kitab Sirat Rasul Allah eta populer disebat Sirah Ibnu Ishaq. Eta kitab diteraskeun eusina ku Ibnu Hisyam. Malihan aya riwayat-riwayat tina Sirah Ibnu Ishaq dipiceun ku Ibnu Hisyam, utamina ngeunaan Abu Thalib bin Abdul Muthalib jeung Ali bin Abu Thalib ra sarta syair-syair Arab ngeunaan Kangjeng Nabi. Malihan Husein Munis, ulama Mesir, nyebatkeun Ibnu Hisyam parantos ngarobih sajarah Nabi Muhammad Saw ku ngirangan eusi kitab Ibnu Ishaq. Saterasna diangkeun kitab sajarah atasnami Ibnu Hisyam. 

Sirah Ibnu Ishaq parantos ditarjamahkeun na basa Inggris. Alhamdulillah parantos maos. Jejerna "The Life of Muhammad" anu ditarjamahkeun ku Alfred Guillaume. Medal ku Oxford University Press taun 1955. Edisi basa Indonesia kantos medal janten tilu jilid ditarjamahkeun ku Dewi Candraningrum anu diterbitkeun Muhammadiyah University Press taun 2002, sasih Oktober di Surakarta.

Mun dibabanding jeung kitab sajarah Nabi Muhammad Saw kenging Ibnu Hazm anu jejerna Jawami Sirah Nabawiyah, aya sajarah anu teu asup. Sababaraha riwayat sajarah anu teu aya na kitab Sirah Ibnu Hisyam tiasa ditinggal na kitab Tarikh anu diserat ku Ibnu Jarir Thabari. Thabari kawilang jujur dina nyusun sajarah. Anjeuna ngumpulkeun sajarah ti kitab-kitab sateu acanna sapertos ti Ibnu Ishaq jeung Al-Waqidi anu nyerat Al-Maghazhi sareng Muhammad bin Saad anu nyerat Thabaqat Al-Kabir anu popular Thabaqat Ibnu Saad. Tilu kitab ieu disebat sumber sajarah primer sarta lebet anu utami kanggo nalungtik sajarah Nabi Muhammad Saw. Ahli sajarah anu sajaman jeung Ath-Thabari sareng anu saba'dana ngarujuk ka tilu kitab eta mun murak sajarah Nabi Muhammad Saw. 

Aya dua deui kitab anu ngeunaan sajarah kalebet primer nyeta kitab Sulaim bin Qais jeung Hisyam Al-Kalbi. Aya anu nyebatkeun anu pangawalna nyerat sajarah Nabi harita nyeta Abban bin Usman bin Affan jeung Urwah bin Zubair bin Awwam. Aranjeuna dianggap anu ngawitan nyerat Sirah Nabawiyah. Ngan hanjakal sesah dipaluruh. Ngan ukur disebat-sebat hungkul dina studi tadwin tarikh (historiography).

Numutkeun Montgomery Watt jeung Husein Munis yen aya sabaraha sajarah anu kawilang langki dicaritakeun dinna kitab tarikh anu medal sateu acan Thabari. Malihan anu henteu dilebetkeun ku Ibnu Hazm katut Ibnu Hisyam. 

Di antawisna ngeunaan syiar ka kulawargi Bani Abdul Muthalib anu harita ngumpuelkeun kirang langkung opatpuluh lima urang. Dijamu tuang leueut dugi ka warareug. Dugi ngaduakalian ngulemna. Dina eta riungan, Kangjeng Nabi ngadugikeun kanabian sareng umajak ka anu haradir supados lebet agama Islam sarat diajak ngadukung kana syiarna. 

Kangjeng Nabi cumarios: saha wae anu kersa nulung maka engke bakal dijantenkeun wakilna, wazir jeung washiyna. Sadaya anu hadir caricing iwal 'Ali bin Abu Thalib ra anu sadia tumut jeung siap nulung Kangjeng Nabi. Ti harita 'Ali ditetepkeun jalmi anu kedah ditumut ku kulawargi Bani Abdul Muthalib. Tangtos ieu kaputusan ditolak ku sadaya anu haradir. Malihan Abdul Uzza, paman Kangjeng Nabi, nyeungseurikeun bari nyarios ka Abu Thalib saderekna: tuh, kudu tumut ka anak maneh sorangan. Nyarios kitu na bari uih ti bumi Kangjeng Nabi dituturkeun dulur anu sejen. 

Saterasna, anu panjang guaran ti Ibnu Ishaq nyeta sawala urang Nasrani jeung Yahudi ngeunaan kayakinan. Maranehna ngadebat Kangjeng Nabi. Nabi masihan dalil jeung katerangan ngeunaan sadaya patarosan ti pepentol agama Yahudi katut Nasrani. Malihan aya urang Nasrani ngajak mubahalah keur nangtukeun bener henteuna.

Teras, ngeunaan urang Madinah anu lebet Islam jalaran kapaksa. Dicaritakeun ku Ibnu Ishaq eces sareng dalil Alquran anu nerangkeun sikep Allah katut Nabi ka urang Islam anu munafek. Aya masjid dhiror diratakeun sabab diangge ngumpul kaum munafek. Perkawis kaum munafek detil nami-nami jeung kabilahna disebatkeun ku Ibnu Ishaq. Peperangan umat Islam ngalawan kaum Yahudi sareng musyrikin Makkah oge dicaritakeun dina kitabna. 

Waktos Nabi di Madinah, urang Islam anu ngiring perang Badar atanapi Uhud katut perang sejenna katingal henteu tiasa leupas tina kadunyaan. Parebut harta banda rampasan. Malihan ngarasa paling gaduh jasa dina papengperangan dugi silih sindir diantawis papada urang Islam. Katingal pisan urang Islam harita dina aspek ekonomi kakirangan sareng ajaran zuhud teu acan ngadarah daging.

Kitu oge urang Makkah anu harita lebet agama Islam aya anu henteu ngiring hijrah ka Yathrib (Madinah). Panginten iman teu acan kandel. Aranjeuna murtad alatan diolo ku banda jeung kadudukan. Aranjeuna ngiring merangan urang Islam di Badar dugi maraotna. Diantawis assabiqunal awwalun anu murtad nyaeta Haris bin Zama'a, Abu Qais bin Fakih, Abu Qois bin Walid, Ali bin Umayyah jeung Ash bin Munabbih.

Kangjeng Nabi Muhammad Saw leres kasebat uswah. Anjeuna 'adil jeung welas asih ka sadaya manusa. Musuh anu dijantenkeun tawanan dipiwarang dijagi sarta dipasihan tuang leueut anu sami sareng urang Islam. Anu lebet agama Islam dibebaskeun katut harta bandana diuihkeun deui. Mun anu asup Islam na pepentol hiji kabilah maka sadaya masyarakat kabilah eta dilepaskeun. Malihan dipasihan harta banda keur pangabutuh maranehna. 

Masih dina Sirah Ibnu Ishaq, disebatkeun Nabi teges ka saha bae ti urang Islam anu ngalanggar aturan jeung goreng akhlaq. 

Kantos aya kajantenan. Sawad bin Ghaziya harita beuteungna payun teuing nalika ngabaris parajurit anu bade miang ka medan jurit. Ku Nabi diketrok ngangge gagang busur panah. Anjeuna ngoceak menta kaadilan ti Nabi. 

Teras bae Kangjeng Nabi muka bagean kulit beuteung. Miwarang Sawad sangkan ngabales. Sawad dongko bari nyium eta kulit beuteung Nabi. Sawad cumarios yen eta dilakukeun estuning cinta jeung tabaruk samemeh tilar dunya na palagan. 

Lain ka sohabat hungkul sikep teges Kangjeng Nabi. Ka Saudah anu kasebat garwa oge diseuseulan nalika ngahina tawanan kafir Makkah anu geus dirangket. 

Ibnu Ishaq kasebat detil nyerat nami-nami jeung kabilah anu ngiring salaku wadia balad Rasulullah saw dina palagan Badar. Jumlah sadayana 314 jalmi. Diantawis na 83 ti Muhajirin, 61 ti Aus jeung 170 ti Khazraj. 

Dina ngetang jumlah musuh oge kawilang unik. Cekap ngetang onta anu dipeuncit dina sapoena. Musuh dina sapoe meuncit salapan dugi sapuluh onta. Ditaksir ku Nabi yen musuh aya sarebu urang. Kersaning Allah dicarioskeun yen urang Makkah kawon na palagan Badar. 

Numutkeun simkuring Ibnu Ishaq kalebet leukeun. Ampir tiap guaran jeung bagean sajarah ngamuat syair (puisi). Urang Arab sanajan sakedik anu tiasa tulas tulis, tapi tradisi sastra lisan kawilang loba. Atos janten tradisi tiap bade deur palagan, urang Arab katut kaum Muslim macakeun syair anu eusina nembongkeun kagagahan jeung wibawa. 

Ibnu Ishaq kawilang jujur dina midangkeun palagan Uhud. Dicarioskeun aya parajurit urang Islam aya anu mundur. Jumlahna sakira tilu ratus mulang ka Madinah dipimpin Abdullah bin Ubay, pepentol kaum munafek. 

Aya parajurit anu diparentah manah luhureun pasir Uhud. Maranehna henteu taat nalika ninggal ghanimah anu mayak ditinggalkeun ku musuh. Nalika parajurit urang Islam anu diluhur pasitr parantos aya di medan palagan Uhud, musuh ninggal kasempetan keur nembakkeun panah. Antukna urang Islam paciweuh jeung seueur anu ngantunkeun. Malihan Kangjeng Nabi oge pipi jeung waosna aya anu punglak alatan dibaledog musuh nganggo gegendir.

Masih emut kajantenan Hamzah tilar dunya. Anu ditumbak ku Wahsyi anu harita gabung jeung musuh. Saatos perang, dicarioskeun harita Wahsyi nepangan Nabi. Cumarita kumaha laku lampahna dugi tiasa maehan Hamzah bin Abdul Muthalib.

Saba'da nguping dogengna, Nabi miwarang indit ka Wahsyi ka tempat anu jauh ti Madinah. Wahsyi dipanuntung hirupna kacatur resep nginum arak dugi mabok. 

Numutkeun riwayat anu dicutat Ibnu Ishaq yen Wahsyi ngiring merangan anu ngaku-ngaku nabi nyeta Musailamah. Anjeuna numbak Musailamah make pakarang anu harita dianggo keur maragatkeun nyawa Hamzah. 

Ayeunan balik deui ka Uhud. Aya 65 urang Islam anu tilar dunya dina palagan Uhud. Sedengkeun musuh anu maot 22 urang. 

Perkawis palagan Uhud ieu, janten syair-syair kasedih anu dipidangkeun ku panyajak. Boh ti urang Islam oge ti urang kafir Makkah. Ibnu Ishaq midangkan syair-syair palagan Uhud sacara husus dina bab ahir. Hasan bin Tsabit, sohabat Nabi anu disebat panyair, seueur dicutat syair-syair dina kitab Sirah Ibnu Ishaq.

Syair ngeunaan kaum Yahudi Bani Quraizah oge lebet na Sirah Ibnu Ishaq. Quraizah hiji kaum Yahudi anu khianat, ku Nabi dipasrahkeun nasib maranehna ka Saad bin Muadz salaku pamimpin kaum Aus di Madinah. Saad anu nangtoskeun lalaki anu sanes barudak dijagal ku urang Aus. 

Kirang langkung 600 jalma anu diparagatkeun nyawa. Barudak jeung sakumna awewe Bani Quraizah dijual jeung hasilna dibeulikeun pakarang sarta kaperyogian urang Madinah. Nabi kenging bagean nyaeta Raihanah, awewe anu dijadikeun budak. Salajengna Raihanah lebet agama Islam sarta ditikah ku Rasulullah Saw. Aya dua awewe Yahudi anu janten garwana, nyaeta Shafiyah jeung Raihanah. 

Ibnu Ishaq kawilang detil nyaritakeun palagan Ahzab (khandaq). Ti kawit nyieun lombang gede jaba jero anu dilakukeun barjamaah dugi tuang leueut anu barokah ukur ditoel jeung dibacakeun doa ku Nabi. Sanajan sakedik tapi sadaya urang Islam tiasa cukup tuang leueutna. 

Palagan anu kawentar dina palagan Khandaq nyeta duel antawis Amr bin Abd Wud jeung 'Ali bin Abu Thalib. Jago ti pihak musuh kawon dugi hos maot. 

Urang Islam disindir dina Alquran yen aya anu sieun perang. Maranehna asup golongan munafek anu hayang balik ka bumi embung palagan ngalawan musuh gabungan ti kabilah anu ngewa ka Rasulullah Saw. Maranehna oge aya anu kabeungket ku tali janji jeung urang Quraisy Makkah. Anu sae pikeun emutan urang ngeunaan taktik urang Yahudi anu harita mualaf. Nami na Nuaim. Anjeuna tiasa mecahkeun komplotan musuh.

Kusabab lami teuing ngadagoan waktos anu pasti nyerang, sabagean musuh ngeluh sabab ingon kuda jeung onta beakeun parab. Kitu deui aya angin gede matak ngancurkeun kemah jeung parabot masak. Antugna musuh baralik deui. Musuh birat sabab Allah ngintun angin. 

Saba'da palagan Ahzab, Kangjeng Nabi sareng urang Islam ngajorag Bani Quraizah katut Bani Musthaliq. Saba'da rengse ti Bani Musthaliq, aya kajantenan di tengah jalan Aisyah (garwa Nabi) tinggaleun. Teras uihna dianteur ku Safwan bin Muattal. Dugi ka Madinah geunjleung garwa Nabi sasarengan lalaki sanes muhrim. Desas desus ieu beres sabab Allah nyebat Aisyah leupas tina perkara anu diomongkeun ku kaum munafek. 

Kajantenan anu matak kedah janten emutan nyeta di Hudaibiyyah. Rombongan Nabi anu bade haji ditolak ku Quraisy Makkah. Dugi didamelkeun surat parjanjianna. Umar bin Khattab ninggal eusi parjanjianna kirang satuju sabab ngabeuratkeun pihak Islam. Dugi ka protes ka Nabi jeung Abu Bakar. Umar ngartos saatos ditetepkeun ku Abu Bakar yen Kangjeng Nabi teh Rasul Allah anu pasti kenging panangtayungan Allah nalika netepkeun sagala rupina. 

Bagean ieu mah rame sabab aya urang Makkah anu asup Islam kabur ka Madinah. Sasuai janji kedah dibalikeun ka Makkah. Di tengah jalan, anu dibawa balik teh nagalawan dugi maehan. Abu Bashir, eta urang urang Islam ngalawan teh. 

Abu Bashir kabur ka daerah anu diliwatan kareta balantik urang Makkah. Abu Bashir jeung babaturanna anu asup Islam nyegat jeung nyokot harta banda ti kareta balantik anu ngaliwat. Janten begal istilahna.

Urang Makkah ngaraos rugi. Antukna nyuhunkeun dipupus bagean mulangkeun ka Makkah. Laun laun satiap katangtuan anu kantos disatujuan loba anu dilanggarna ku urang Makkah. 

Saterasna kajantenan Futuh Makkah. Nabi sareng wadia balad urang Islam lebet ka Makkah ngabersihkeun Kabah tina sagala barhala. Ngahampura anu kantos ngusir jeung ngahina. Kitu peta teh ngajantenkeun loba urang Makkah lalebet agama Islam. 

Sirah Ibnu Hisyam

Guaran Ibnu Ishaq na kitabna diteraskeun ku Ibnu Hisyam ti ekspedisi Khaibar dugi ka pupusna Rasulullah Saw. Janten sajarah anu ditulis ku Ibnu Ishaq sacara urutan nembe dugi ekspedisi Khaibar. Kabujeng ngantunkeun dunya Ibnu Ishaq na. Lalakon Kangjeng Nabi salajeng diteraskeun ku Ibnu Hisyam. Kumaha guaran dina kitab Sirah Ibnu Hisyam? 

Sacara umum mah sami, ngan Ibnu Hisyam nyalira nerangkan na henteu sadaya narasi historis dicandak ti kitab Ibnu Ishaq. Aya anu diringkes, syair-syair anu dipiceun sabab eusina kurang pantes. Eta numutkeun Ibnu Hisyam. Diantawis na aya unsur goreng sangka sarta aya riwayat anu henteu sasuai jeung Alquran. Perkawis Ali sareng Abu Thalib teras syair-syair ngeunaan Rasulullah anu dipiceun sareng henteu lebet dina kitab Ibnu Hisyam.  

Nami Ibnu Hisyam, lengkepna Abu Muhammad Abdul Malik bin Hisyam bin Ayyub Al-Himyari Al-Muafri Al-Basri. Babarna di Bashrah. Ageung jeung nyiar elmu di Mesir dugi pupusna (13 Rabiul Awwal 218 H./834 M.).

Ibnu Hisyam (numutkeun simkuring) parantos ngagunakeun metode dina rekonstruksi sajarah. Nyeta heuristik. Ku cara milihan mana wae riwayat anu numutkeun Ibnu Hisyam relevan sareng narasi Sirah Nabawiyah. Dina nangtukeun mana anu kedah lebet jeung heunteu gumantung kana interpretasi (imajinasi) anu lebet dina pikiranna. Salajengna kabuktos hasil tinimbang jeung kamandang ngeunaan tarikh Nabi Muhammad Saw dina kitab As-Sirah An-Nabawiyyah libni Hisyam. 

Mun ditingal sacara umum, sanad narasi historis anu dicandak ku Ibnu Ishaq jeung Ibnu Hisyam seueur ti Wahb bin Munabbih, Abdullah bin Wahb bin Munabbih, Yazid bin Zayyad, Abdullah bin Abu Bakr, Abu Zaid Anshari, Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Husain al-Makki jeunh anu sejenna. 

Aranjeuna anu dicutat informasina ku Ibnu Ishaq atanapi Ibnu Hisyam lebet generasi tabiin. Tangtos aya jarak anu teubih ka Rasulullah Saw. Janten ngandelkeun memori kolektif jeung catetan aranjeuna anu dicutat janten narasi historis dina kitab Sirah Ibnu Ishaq jeung Ibnu Hisyam. 

Boh Ibnu Ishaq, kitu deui Ibnu Hisyam, gaduh kamandang nyalira dina nangtukeun riwayat ti saha bae sareng kajadian mana wae anu kedah lebet dina kitab. Nyusun dugi sistematis ti kawit pra Islam dugi ngabagi bagean jeung bab ti asal usul genealogi Nabi Muhammad Saw dugi babar teras dakwah di Makkah sarta hijrah dugi tiasa ngislamkeun sakuliah masyarakat jazirah Arabia. Eta lain pagawean gampil. Kedah ulet jeung kiat analisis. Janten dua kitab Sirah Nabawiyah anu munggaran ti Ibnu Ishaq jeung Ibnu Hisyam kedah janten bahan ibrah sareng inspirasi kanggo neraskeun nyerat sajarah Islam. 

Cekap heula sakitu heula. Ieu mah tawis ngemutan kuring nyalira kana kuliah di kampus UIN Bandung kapungkur. Janten hapunten lahir sinareng batin sadaya kakirangan. Estuning masih diajar. Masih ngalap elmu. Tangtos ka para ahli sajarah simkuring tawaquf ngeunaan elmu sajarah. Hatur nuhun. Cag! *** (Ahmad Sahidin)